Raphael: arcydzieło w nowym świetle – jak kurator walczyła o pożyczenie 'madonny z albertyna'

W Metropolitan Museum of Art rozpoczyna się wystawa, która wstrząśnie światem sztuki. 'Raphael: Sublime Poetry' to nie tylko przegląd dzieł mistrza, ale prawdziwa saga kuratorska, pełna determinacji i negocjacji na najwyższym poziomie. Carmen Bambach, kurator odpowiedzialna za tę monumentalną ekspozycję, nie wahała się przed niczym, aby zdobyć dla Nowego Jorku bezcenne obrazy, które dotąd były niedostępne.

Ukryty świat kolekcji prywatnych i królewskich

Kluczem do sukcesu stało się zdobycie 'Madonny z Albertyna', należącej do Narodowej Galerii Sztuki w Waszyngtonie. Bambach musiała odbyć pięć wizyt w Luwrze, aby przekonać światowej sławy muzeum do wypożyczenia portretu autorstwa Raphaela. Historia ta przypomina wyścig z czasem i testament poświęcenia, który doprowadził do tego, że dyrektor i CEO Met, Max Hollein, osobiście wyruszył na misję dyplomatyczną, aby zamknąć umowę.

Wystawa, która zgromadziła 237 obrazów, rysunków, gobelinów i zabytkowych przedmiotów z 60 kolekcji na całym świecie, to prawdziwe wyzwanie logistyczne. Wiele z tych dzieł, pochodzących z renomowanych instytucji takich jak Prado, Uffizi i British Museum, opuszcza swoje stałe siedziby po raz pierwszy w historii. Wśród zaprezentowanych perełek znajdują się prace z królewskiej kolekcji króla Karola III, a także z mniej znanych muzeów, takich jak Musée Fabre w Montpellier.

Hollein określa tę wystawę jako “jednorazowe wydarzenie”, pierwsze na skalę amerykańską poświęcone wyłącznie twórczości Raphaela. Bambach, po ośmiu latach intensywnych badań, w tym licznych podróży do Londynu, Wiednia i Madrytu, chciała pokazać, dlaczego artysta był już za życia uważany za mistrza, równocześnie rzucając światło na dzieła, które dotychczas pozostawały w cieniu.

Wysoka Cena Arcydzieła: Rysunki Raphaela i Ich Znaczenie

Warto zauważyć rosnące zainteresowanie starymi mistrzami zarówno wśród kolekcjonerów, jak i projektantów wnętrz. Jak mówi J. Tomilson Hill, “życie z arcydziełami to zadawanie pytań o czas, śmiertelność, wiarę i władzę”. Adam Charlap Hyman zauważa, że klienci coraz częściej poszukują rysunków starych mistrzów, które ukazują proces twórczy artysty i jego niezwykłą technikę. Gregory Rubinstein, specjalista od rysunków starych mistrzów w Sotheby's, podkreśla osobisty charakter rysunków, umożliwiający “życie z artystą przez jego proces twórczy”. Przykładem jest sprzedaż 'Głowy młodego apostoła' za 48 milionów dolarów, co ustanowiło rekord na rynku rysunków.

Kurator Bambach poświęciła szczególną uwagę ukazaniu procesu twórczego Raphaela, prezentując szkice do jego słynnych dzieł, w tym studium Diogenesa z 'Szkoły Ateńskiej'. Dzięki temu widz może spojrzeć przez ramię artysty i poznać jego myśli podczas tworzenia.

Urbino: Miasto, Które Ukształtowało Raphaela

Wpływ rodzinnych korzeni i miasta Urbino, gdzie Raphael spędził dzieciństwo, jest nie do przecenienia. Architektura Palazzo Ducale, słynącego z harmonijnych proporcji i arkadowego dziedzińca, znalazła odzwierciedlenie w wielu jego dziełach. Bambach zaprezentowała również trzy prace ojca Raphaela, Giovanniego Santiego, poetę i malarza dworskiego, co pozwala lepiej zrozumieć środowisko, w którym dorastał artysta. Wystawa obejmuje również niedokończony odpis poematu, który Raphael skomponował dla zmarłego księcia Urbino, Federico da Montefeltro, pożyczony z Biblioteki Watykańskiej.

Raphael, podobnie jak wielu innych geniuszy, potrzebował wsparcia i protekcji. Dzięki sieci kontaktów, którą zapewnił mu ojciec, zyskał dostęp do elity społecznej Urbino. Po latach pracy dla papieża Juliusza II i Leona X, Raphael stał się niezwykle wpływowym i zapracowanym artystą, zarządzającym rozbudowanym studiem z dwoma nadzorcami i liczną grupą asystentów. Jego talent wykraczał poza malarstwo – projektował gobeliny i współpracował z grafikiem, co przyczyniło się do popularyzacji jego dzieł.

Zmarł w wieku zaledwie 37 lat, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo. Wystawa w Metropolitan Museum of Art, dzięki bezcennej kolekcji i wnikliwym komentarzom kurator, przybliża nam nie tylko jego arcydzieła, ale także jego ludzką stronę. Szczególnie poruszający jest fakt obecności księgi rachunków z pogrzebu jego matki i siostry, co dodaje intymnego wymiaru jego najczulszym obrazom Madonn z Dzieciątkiem. Ta ekspozycja to nie tylko prezentacja sztuki, to podróż do wnętrza duszy mistrza, którego genialność wciąż inspiruje kolejne pokolenia.